(بدون عنوان)

تعریف دو اصطلاح ژئوپارک و ژئو توریسم

Geopark - Jeotourism

ژئو پارک به جایی می گویند که در آن میراث زمین شناختی با مدیریتی دقیق و دائمی حفظ و نگهداری میشود

ژئو پارک ها باید به اندازه کافی وسیع باشند و نیز مرزهای مشخصی داشته باشند

و نیز باید پدیده های ویژه زمین شناسی در آنها وجود داشته باشد .

xad

ژئوپارک Geopark

ژئوپارک= Geopark در واقع کوتاه شده عبارت پارک های زمین شناسی = Geology Park است و منظور از آن مناطق و سرزمینهایى است که در آنها پدیدههاى زمینشناسى بى مانندی وجود دارد که می تواند نمایانگر تاریخچه تکامل زمینشناسى ویژه ای باشد .

به عبارت دیگر “ژئوپارک” منطقهاى است که در آن میراث زمینشناسى به خوبى و بصورت پایدار حفظ ومدیریت مىشود.

ژئوپارک سرزمینى است که یک یا چندجایگاه مهم ازنظر علمى نه تنها زمین شناختى، بلکه باستانشناسى، اکولوژیکى یافرهنگى را در خود جاى داده است.

معرفى یک ژئوپارک براساس مواردى همچون تکامل کره زمین، شکل زمین، چشمانداز زمین= Natural landscape تشکیلات زمینشناسى، خاکشناسى، کانىشناسى، سنگشناسى، فسیلشناسى، باستانشناسى، میراث فرهنگى، زیست محیطى و مناطق با ارزش ازنظر گونههاى جانورى و گیاهى است.

این مناطق جزئى از یک شبکه جهانى است که بهترین تجارب را بااحترام به حفظ میراث زمین به اشتراک گذاشته و معیار اصلى آنها، استراتژى توسعه پایدار است.

ژئوپارک میراث به جاى مانده از فعالیتهاى طبیعى و بشرى در کره زمین است. در این میان هر کشورى که از تاریخ کهن و پیچیدگىهاى زمین شناختى بیشترى برخوردار باشد، پتانسیل مناسبى را در توسعه این صنعت به همراه خواهد داشت.

هدف اصلى از ایجاد ژئوپارکها، حراست وحفاظت از میراث زمین است که درمعرض صدمات ناشى از فعالیتهاى انسانى قرار دارد.

در پاسخ به نیاز روزافزون به یک نهاد بینالمللى براى شناخت سرزمینهایى که از نظر زمینشناختى و علوم زمین جالب توجه هستند، یونسکو طرحى به نام برنامه “شبکه بینالمللى ژئوپارک” ایجاد نمود. این شبکه بسترى براى تشریک مساعى متخصصین و دستاندرکاران میراث زمین خواهد بود.

درحال حاضر ۲۵ ژئوپارک در این شبکه قرار دارند که از این تعداد، ۸ ژئوپارک در چین و ۱۷ محدوده در اروپا قرار دارد. این ژئوپارکها در خصوصیات کلى مشترک هستند؛ اما هرکدام درمورد یا موارد خاصى نادر یا منحصربفردند که باعث تمایز آن ها از دیگر مناطق مىگردد.

یکى دیگر از نتایج این طرح، گسترش ژئوتوریسم مىباشد. ژئوتوریسم در همراهى با اکوتوریسم، پدیدههاى زمینشناسى و زیستمحیطى را به خدمت آرامش روحى انسانهاى کنجکاو در مىآورد و آنان را در سفرى جذاب، لذتبخش و پرخاطره به کشف ناشناختههاى جهان هستى و نزدیکى با طبیعت و غوطهور شدن در جاذبههاى طبیعى آفرینش فرامىخواند.

از زمانى که یونسکو طرح شبکه بین المللى ژئوپارک را به اجرا درآورد، شاهد آن هستیم که تعداد زیادى از مکان ها در سراسر دنیا شناسایى و به عنوان ژئوپارک معرفى شدهاند تا مورد حمایت و حفاظت قرار گیرند.

ایران ازجمله سرزمینهایى است که به دلیل تاریخ کهن وتنوع محیط زمینشناسى پتانسیلهاى فراوانى براى معرفى ژئوپارک را دارد و باید موردتوجه قرار گیرد.

از نظر توپولوژى و مورفولوژى سرزمین ایران فلات نسبتاً مرتفعى است که در بخش میانى کمربند چینخورده آلپ_هیمالیا قرار دارد.

حدود ۹۰ درصد از خاک کشور در محدوده فلات ایران واقع شده است. ایران در ابتدا جزئى از ابرقاره گندوانا محسوب مىشد ولی باتوجه به سرنوشتى که این ابرقاره از بدو تشکیل تا امروز داشته است، قطعاتى از آن به تدریج جدا شده، برخى به جنوب اورازیا متصل شده و سرانجام قاره آسیا به شکل فعلى خوددرآمده است.

با این توضیحات، کشور ما در طول دورانهاى زمینشناسى حوادث بىشمارى را پشت سر گذاشته است که مطالعه آنها، زمینشناسى ایران را تشکیل مىدهد.

از پروتروزوئیک تاکنون تمامی مراحل زمینساختى مربوط به چرخه ویلسون در ایران رخ داده است و هم اکنون نیز غالب این مراحل در حال تکوین مىباشند؛ از ریفتهاى درون قارهاى(نظیر گسل ده شیر) تا منطقه فرو رانش(فرو رانش بقایاى نئوتتیس به زیر مکران) و مناطق برخوردقاره- قاره (برخورد ورقه عربستان با ورقه ایران زمین در امتداد گسل اصلى زاگرس).

درهر کدام از این مراحل زمین ساختى محیط هاى ساختارى، ماگمایى، دگرگونى و رسوبى خاصى بوجود آمدهاند و در هر کدام از این محیط ها کانسارهاى خاصى تشکیل گردیدهاند.

موزه علوم و ژئوپارک قشم

موزه ژئوپارک قشم در سال ۱۳۸۴ به طور رسمى گشایش یافت. این موزه با کمک گرفتن از دارایى موزه حیات وحش قشم و در محل آن موزه برپا شد.

موزه حیات وحش قشم از سال ۱۳۷۷ در محل زیر زمین بازار بزرگ ستاره قشم تاسیس شده و به تدریج نمونه هاى جانورى بسیارى از جزیره قشم را جمع آورى و به صورت تاکسیدرمى آماده نمایش کرده بود و با وجود اینکه از ویترین هاى مناسب و تجهیزات موزهاى کافى بىبهره بود، بازدید کننده قابل توجهى به ویژه در میان دانش آموزان، دانشجویان و گردشگران داشت.

با این وجود فعالیت این موزه براى مدتى متوقف ماند و نمونه هاى جانورى آن به دلیل رطوبت موجود در هوا و عدم تهویه، در حال پوسیدن بودند که خوشبختانه مسئولان سازمان منطقه آزاد قشم با دعوت از کارشناسان و عقد قرارداد با پیمانکار، موزه حیات وحش قشم را به صورتى جدید و مدرن طراحى و با هزینه کافى بازسازى کردند. میزهاى پلاستیکى و غیر همشکل که در سراسر موزه از آنها براى چیدن نمونهها استفاده مى شد جمع آورى شد و به جاى آنها ویترین هاى بسیار زیبا گذاشته شد.

اطلاعات علمى بسیار مفیدى گردآورى و به صورت قابل استفاده در قابهاى هم شکل و شکیل در کنار نمونههاى موجود در موزه نصب شد. با این اقدام نقش آموزشى موزه نیز افزایش یافت.

نمونه هاى جدید جانورى همراه با نقشه هاى متنوع، همچنین عکسهاى ماهوارهاى جزیره قشم، تنوع زیستى و پدیده هاى زمین شناسى توانست به شکل بهتر و کاملترى جزیره را به مردم و بازدید کنندگان معرفى کند.

مجموعه کم نظیر عکسهاى ” عبدالخالق طاهرى “که از چهره مردم، شیوه زندگى، صنایع دستى، منظره هاى گوناگون و پدیده هاى اعجاب انگیز زمین شناسى قشم تهیه و در اندازه نمایشگاهى با قابهایى زیبا فراهم شدهاند، نقش بسیار مؤثرى در تقویت جلوه هاى تصویری و معرفى ویژگى هاى گوناگون قشم ایفا مى کنند و مورد توجه بسیاری از گردشگران و بازدید کنندگان هستند.

به این ترتیب، با اقدامات به عمل آمده، عده بازدید کنندگان افزایش یافته و از ۱۰۰ تا ۱۲۰ نفر، به بیش از هزار نفر در روز تبدیل شده است.

در تعطیلات نوروز تعداد بازدید کنندگان گاهى از ۱۸۰۰ نفر هم گذشته و با نظر سنجى هاى به عمل آمده معلوم شده است که نمایش گونههاى جانورى، پرندگان، پستانداران، خزندگان و صدف هاى گوناگون همراه با ارائه اطلاعات علمى به صورت خلاصه و مفید جذابیت فراوانى براى بازدید کنندگان در بر دارد.

مدارس شهر قشم و روستاهاى جزیره به تدریج و طبق برنامه از موزه بازدید مى کنند و با ثروت طبیعى بیکران جزیره آشنا مى شوند.

موزه ژئوپارک قشم با وسعتی معادل هزار متر مربع در ضلع شمالی بازار بین المللی ستاره قشم قرار گرفته و دارای بخشهای زیر است:

۱- مجموعه تاکسیدرمى شامل پرندگان، خزندگان، پستانداران، ماهى ها حشرات و … به همراه یک کارگاه تاکسیدرمى

۲- سنگواره ها که شامل فسیل هاى مربوط به دو کفه ایها و مرجان ها است

۳- بخش مردم شناسى شامل صنایع دستى بومى مانند لباسها، گلیمها، وسایل موسیقى و …

۴- بخش انتشارات موزه ژئوپارک قشم که به ارایه نقشه و کتاب زمین شناسى قشم ، اطلس پرندگان قشم و پراکنش آنها، اطلس ژئوتوریسم قشم، کتابچه جامعه گیاهى حرا، کتاب و نقشه پوشش گیاهى جزیره قشم می پردازد.

ژئوتوریسم چیست؟

geotourism (n): Tourism that sustains or enhances the geographical character of a place —

its environment, heritage, aesthetics, culture, and the well-being of its residents.

گردشگران در تپههای بیابانی منطقه مرنجاب کاشانژئوتوریسم (به انگلیسی: Geotourism)، یا گردشگری زمینشناسی، یکی از رشتههای گردشگری وابسته به طبیعت یا طبیعتگردی است...

Geotourism is sustainable tourism energized. It sustains, but it can also enhance—by means of

restorative and constructive forms of tourism that fit the nature of the destination. Tourist revenue

can help to restore historic districts, for instance, and support local craftspeople. It can help to

preserve and develop local cuisines, based on distinctively local ingredients supplied by local farmers.

It can help to retain traditional cultural celebrations and performing arts that would otherwise

disappear. It can help to beautify ugly places and enrich poor places. It does those things best when

focused on the distinctiveness of a place, avoiding the destructive pitfalls of undifferentiated global

mass tourism.

The phrase geographical

که به معرفی پدیدههای زمین شناسی به گردشگران با حفظ هویت مکانی آنها میپردازد. ژئوتوریسم از علوم مختلف زمینشناسی کمک میگیرد و علاقمندان به طبیعت و پدیدههای زمینشناسی را برای بازدید از جاذبههای زیبای زمین دعوت میکند. ژئوتوریسم امروزه مخاطبان وسیعی پیدا کردهاست.

مخاطبان ژئوتوریسم نه تنها متخصصان و کارشناسان زمین شناسی، بلکه گردشگران عادی و علاقمندان طبیعت هستند. در جریان فعالیتهای ژئوتوریسمی، بازدیدکنندگان ضمن بازدید از پدیدههای زیبا و ویژه زمین شناسی، با مبانی پیدایش آنها آشنا شده اهمیت وجودی آنها را درمییابند.

تاریخچه

گردشگران در ژئوپارک جزیره قشممطالعه در مورد ژئوتوریسم برای نخستین بار در سطح ملی و در مقیاس بزرگ بوسیله اتحادیه صنعت مسافرت و سفر جغرافیای ملی آمریکا صورت گرفته که در آن به پایداری محیط و توسعه همه جانبه پرداخته شده و حتی به مسائل فرهنگی نیز اهمیت داده شدهاست. موضوع گردشگری و حفظ میراث زمین رسما از زمانی مطرح شد که یونسکو با معرفی یک عنوان جدید در علوم زمین تحت عنوان ژئوپارک از سازمانها و مراکز زمینشناسی کشورهای مختلف دعوت به همکاری در این زمینه نمودهاست.

تعاریف

ژئوتوریسم نوعی توریسم فرهنگی – زیست محیطی است که در مناطقی که دارای یادمانها و آثار خاص زمینشناسی است، با جاذبههای خود میتواند در گستره جهانی شدن، با ایجاد رابطهای پویا و خلاق بین طبیعت و فرهنگ یک منطقه با گردشگران، جریانهای جدیدی را در آینده برای توریسم جهانی، صلح و توسعه پایدار فراهم نماید.

به تعریفی دیگر، ژئوتوریسم یعنی توریسمی که هویت جغرافیایی یک مکان را حفظ میکند، یا آن را بهتر میکند و این نه تنها محیط زیست را شامل میشود، بلکه میراث فرهنگ و زیباشناسی مکان و از همه مهمتر رفاه بیشتر اهالی محلی را در بر میگیرد.

جاناتان تورتلات، متخصص و کارشناس ژئوتوریسم در مجله نشنال جئوگرافیک واژه ژئوتوریسم را بدین طریق تعریف کردهاست، توریسمی که هویت جغرافیایی یک مکان را حفظ میکند و یا آن را بهتر و یا ارتقاء میدهد.

تعریفی دیگر میگوید: علم بررسی و بهرهگیری از شکلهای ناشی از فرآیندهای بیرونی در جهت توسعه گردشگری است و این فرآیند باعث به وجود آمدن شکلهای مختلف خشکیها با چشماندازهای گوناگون میشود که شرایط زیستی و اب و هوایی سبب دگرگونی محیطهای مختلف شده و در هر منطقه با ویژگی اقلیمی متفاوت شرایط گوناگونی را پدید میآورد.

گردشگری از عوامل اصلی توسعه پایدار در سطوح اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی است. ژئوتوریسم زیر مجموعه توریسم پایدار بوده و هدف آن حفظ منابع گردشگری در مقاصد است. یعنی هدایت گردشگران به نحوی که محل مورد بازدید برای نسلهای آینده هم همانطور باقی مانده و قابل استفاده باشد.

ژئوتوریسم زیر مجموعه توسعه پایدار

گردشگران در تپههای بیابانی منطقه مرنجاب کاشانتوسعه پایدار بر سه اصل پایداری بوم شناختی، پایداری اجتماعی – فرهنگی و پایداری اقتصادی است. پایداری بوم شناختی تضمین کننده آن است که توسعه با حفظ فرایندهای اساسی زیست محیطی، تنوع و گونههای زیستی سازگار باشد. پایداری اجتماعی – فرهنگی تضمین میکند که توسعه با فرهنگ و ارزشهای مردمی که متأثر از آن هستند، سازگار بوده و هویت جامعه را حفظ کند و پایداری اقتصادی تضمین میکند که توسعه واجد کارآیی اقتصادی بوده و منابع به ترتیبی اداره بشوند که بتوانند پشتیبان نسلهای آینده باشد.

گردشگری از عوامل اصلی توسعه پایدار در سطوح اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی است. ژئوتوریسم زیر مجموعه توریسم پایدار بوده و هدف آن حفظ منابع گردشگری در مقاصد است. یعنی هدایت گردشگران به نحوی که محل مورد بازدید برای نسلهای آینده هم همانطور باقی مانده و قابل استفاده باشد.

ژئوتوریسم این امکان را برای محققان و بهرهبرداران به وجود آوردهاست که بتوانند محیط را بهتر و کیفیت بازدید را ارتقاء دهند، بطوری که دخالت انسان در زمین منجر به نشان دادن برجستگی ویژه و تازهای از طبیعت گردد.

عوامل پیدایش پدیدههای ژئوتوریسم

در ژئوتوریسم، طبیعت دائم توسط فرسایش آبی و بادی در حال تنوع و دگرگونی است. این دگرگونی توسط خود عوامل فرسایش شکل میگیرد نه انسان، مهمترین عوامل پیدایش رخنمونها، اشکال و جلوههای زمین که موجب جلب گردشگران علاقهمندان به پدیدههای طبیعی میگردد، عبارتند از:

فرسایشها

آتشفشانها

چینخوردگیها و گسلهها

گنبدها و بلورهای نمکی

تپههای مرجانی

فرسایش مهمترین عامل ایجاد و شکل گیری پدیدههای زمین شناسی، محسوب میشود. فرسایش آبی و بادی، تغییر درجه حرارت و تبلور کانیها از عمدهترین محرکهای عمل فرسایش در سطح زمین است. بارش برق و باران، رگبارهای فصلی، امواج دریا، پیشروی و پسروی آب دریاها، تغییر مسیر رودخانهها، جریان سیلابها، نفوذ آب در لایههای زمین و انحلال سنگها و رسوبات آهکی سیلتی، مارنی و ماسه سنگی و شکل گیری غارها و حفرهها و دریاچهها و سفرههای آب زیرزمینی، نفوذ آب در سنگها، انجماد و تخریب آنها از جمله عواملی است که چهره طبیعت را دائم تغییر داده و رخنمونها و جلوههای رنگارنگ کانیها لایههای مختلف زمین را بیشتر نمایان میسازد.

ژئوتوریسم در ایران

ایران با طبیعت گسترده و بینظیر، اقلیم متنوع و ویژگیهای زمینشناسی گوناگون و تنوع زیست محیطی – فرهنگی با هویت ویژه میتواند از پدیدههای جغرافیایی (ژئوتوپها) در سراسر کشور مانند غارها، تنگهها، درهها، مناطق فسیلی، درههای نشستی، شکافهای بزرگ زمین شناسی، سازندهای زمین شناختی، گلفشانها، زمینهای کارستیک، انواع کانیها، هرمهای ماسهای، سواحل صخرهای – سنگی، معادن باستانی، کلوتها و غیره بعنوان میراثهای زمین شناختی در قالب ژئوپارکهای متعدد به عنوان ابزاری کار ساز در راستای توسعه توریسم مورد استفاده قرار دهد.

ژئو-توریسم در ایران با تاسیس ژئوپارک قشم رسمیت یافته اما بطور عملی هنوز صنعت ژئوتوریسم در ایران راه اندازی و آغاز نشدهاست. به گزارش خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران، زمینگردشگری یا ژئوتوریسم (Geotourism) از دو بخش ژئو و توریسم تشکیل شدهاست ...

زمینگردشگری یا ژئوتوریسم (Geotourism) از دو بخش ژئو و توریسم تشکیل شدهاست بخش ژئو جاذبههای زمین شناسی، ژئومورفولوژی و میراث معدنکاری را شامل میشود و بخش توریسم آن به عنوان موضوعی چند رشتهای، تمامی زیرساختهای صنعت گردشگری از جمله تفسیر،

میراث فرهنگی ، زمین گردشگری ، ژئومورفولوژی ، راهنمای تور ، راهنمایان تور ، دوره آموزش راهنمایان زمین گردشگری ، دوره آموزش راهنمایان زمین گردشگری (ژئوتورگاید) ،

http://travel.nationalgeographic.com/travel/sustainable/pdf/about-geotourism.pdf