آموزش الفباء به کودکان

 

 در مورد  آموزش الفبا به کودکان پرسش های بسیاری وجود دارد از جمله اینکه :

1-      بهترین زمان برای شروع آموزش الفبا به کودکان چه سنی است ؟

2-      آیا لازم است که قبل از شروع آموزش رسمی در دبستان ؛ اقدام به آموزش الفبا به کودکان کنیم ؟

3-      آموزش الفبا به کودکان را در خانه کودکستان و دبستان چگونه و به چه روشی باید انجام داد؟

4-      وسعت و دامنه آموزش چقدر باید باشد؟ آیا باید همه حروف را آموزش داد ویا برخی از حروف را ؟

5-      چند ساعت در روز باید به این کار اختصاص داده شود ؟

6-      اگر کودک تمایلی به یادگیری نداشت آیا باید او را تشویق کنیم و چگونه این کار را انجام دهیم؟

7-      آیا آموزش الفباء به .کودکان قبل از ورود به مدرسه می تواند مفید باشد یا اینکه ممکن است نتیجه وارونه داشته باشد؟

 

و پرسش های بیشمار دیگری که هر کدام به پرسش قبلی مربوط می شود .

در این متن سعی شده است ضمن مطرح کردن این موضوع به بحث و پاسخگویی به این پرسش ها پرداخته شود:

 

اهمیت دوران کودکی :

معروف است که می گویند شخصیت کودک در همان 6 سال اول زندگیش شکل می گیرد . یعنی زمانی که او هنوز تحصیلات رسمی در دبستان را شروع نکرده و همه عمرش را یا در خانه گذرانده است یا حداکثر به مهدکودک و کودکستان رفته است .

شکی نیست که این دوران همیشه در خاطر کودک باقی می ماند و ما اگر بخواهیم کودک را علاقه مند به کاری کنیم از همین دوران باید شروع کرد .

از جمله شوق یادگیری را که بطور غریزی در کودک وجود دارد باید در همین سنین تقویت کرد . از جمله یادگیری زبان و خواندن و نوشتن ...

چون بچه ها در این سنین حافظه بسیار خوبی دارند. درنهایت کنجکاوی و تشنه یادگیری هستند و خلاصه همه آن چیزی را که برای یادگیری لازم است دارند .

 

1-      بهترین زمان برای شروع یادگیری حروف الفبا :

با شرایطی که کودک دارد و در همان زمانی که مشتاق بازیهای کودکانه است و بخاطر تحرکهای بسیاری که دارد شاداب و سرحال است و قدرت یادگیری فراوانی دارد باید آموزش الفباء را به او شروع کرد. سن دقیقی را نمی توان برای این کار در نظر گرفت شاید برخی از کودکان در سه سالگی و همزمان با تبحر پیدا کردن در حرف زدن مستعد آشنایی با حروف الفبا هم باشند ...  و ممکن است برای کودک دیگری این اتفاق در 5 سالگی رخ دهد . ولی بطورکلی توصیه می شود که همزمان با شروع حرف زدن کودک بتدریج او را با حروف الفبا هم آشنا کنید . ولی روش کار باید کاملا اصولی باشد بطوریکه هیچ اجباری در کار نباشد و کاری نکنید که کودک دلزده شود.

 

 

 

آموزش الفبا به کودکان قبل از مدرسه درست یا غلط ؟، آموزش به کودک، آموزش کودکان

2-      آیا لازم است که قبل از شروع آموزش رسمی در دبستان ؛ اقدام به آموزش الفبا به کودکان کنیم ؟

بله این کار می تواند بسیار موثر و کارگشا باشد . حداقلش این است که حتی اگر کودک حروف الفباء را بخوبی یاد نگرفته باشد حداقلش این است که با شکل و صدای حروف آشنایی دارد و همین باعث می شود که به یکباره در دوران دبستان به مجموعه ای از حروف مواجهه نشود که باعث ترس و وحشت اش شود . همین ترس و وحشتی که در دوران تحصیل بتدریج در ذهن کودک ایجاد می شود و نتیجه اش این می شود که او را برای همیشه از یادگیری و درس و مدرسه بیزار و گریزان می کند!

آموزش الفباء قبل از مدرسه زمینه ذهنی لازم را در کودک ایجاد می کند که می تواند به او بفهماند که یادگیری کار دشواری نیست و یادگیری می تواند توام با تفریح و سرگرمی هم باشد و به این ترتیب علاقه اش به درس و مدرسه صد چندان شود .

 

3-      آموزش الفبا به کودکان را در خانه کودکستان و دبستان چگونه و به چه روشی باید انجام داد؟ بیاد داشته باشید که دوران کودکی زمانی است که باید به بازی و  جست و خیز بپردازد و من با نظر غزالی بسیار موافقم که کودک را باید تا 6 سالگی آزاد گذاشت که هر هرچقدر دلش می خواهد بازی و جست و خیز کند !

ولی نکته ظریف اینجاست که باید بطور نامحسوس و بدون اینکه کودک را زیرفشار قرار دهیم و یا او را مجبور کنیم . آموزش الفبا را هم در خلال بازیهای کودکانه او بگنجانیم . مدتهاست که « کتابهای حمام »را برای کودکان سه چهارساله و حتی کوچکتر تهیه می کنند و در بازار وجود دارند . این کتابهای دارای عکسهای زیبایی از حیوانات وگیاهان هستند که روی برگه های قابل شستشو چاپ شده اند و براحتی می توان آن را در اختیار کودک قرار داد  بدون اینکه خیس یا  کثیف شوند یا کودک بتواند آنها را پاره کند !

بد نیست کسانی که چنین کتابهایی را تهیه می کنند حروف الفبا را هم به همراه آنها چاپ کنند .  مثلا وقتی تصویر خروس یا خرس را روی این کتابها چاپ می کنند حرف «خ» را هم در پائین آن بنویسند . این روش خوبی برای یاد گرفتن حرف خ است ... و به همین ترتیب برای حروف دیگر .

کافی است ابتدا کودک با حرف خ آشنا شوند بعدها که سنش بیشتر شد و توانست قلم بدست بگیرد( مثلا حول و حوش 4سالگی ) میتوانید او را تشویق کنید که حرف خ  را نقاشی کند .

مثلا شما حرف خ تو خالی را برایش رسم کنید واز کودک بخواهید تا درون آن را با مداد های رنگی ؛ رنگ آمیزی کند .

در همه حال و در همه مراحل باید این آموزش صرفا جنبه تفریحی داشته باشد و اجباری در کار نباشد .

 

 

4-      وسعت و دامنه آموزش چقدر باید باشد؟ آیا باید همه حروف را آموزش داد ویا برخی از حروف را ؟

در یاد دادن حروف الفباء به کودکان باید دو نکته را رعایت کرد :

-          اولاً این آموزش باید به همه کودکان داده شود . و اگر برخی کودکان این آموزشها را دیده باشند و برخی ندیده باشند این باعث می شود که یکدستی و همسانی دانش آموزان کلاس بهم بخورد و آنهائیکه الفباء را یاد گرفته اند از  بچه هایی که این آموزش ها را ندیده اند جلوتر باشند و همین موضوع سبب شود که  کلاس و درس برای آنها تکراری و خسته کننده باشد و باعث دلزدگی کودک شود که این مشکل بزرگی است .

ثانیاً در آموزش الفباء نباید زیاده روی کنید و کار را بجایی برسانید که عملا چند ماه اول آموزش های دبستانی  برای کودک بی فایده و خسته کننده باشد .یاد دادن حروف الفباء باید در حد آشنایی  با حروف بوده و بیشتر جنبه نمایشی داشته باشد وبیش از پیش نروید چون وقتی آموزش کامل باشد یا باید کودک را بجای اول دبستان در پایه دوم نشانید ! یا چنین دانش آموزانی ممکن است به هنگام درس به حرفهای آموزگار گوش ندهند وبدلیل تکراری بودن مطالب  بجای گوش دادن کارهای دیگری انجام دهند و  و حتی ممکن است انگ دانش آموز  ناآرام و بی انظباط به آنها زده شود و از مدرسه و کلاس طرد شوند .

 

5-      چند ساعت در روز باید به این کار اختصاص داده شود ؟

آموزش باید در حین بازی باشد مثلا اگر کودک دو تا 4  ساعت در روز بازی می کند حتی اگر 30 دقیقه هم در خلال بازی ها برا این کار وقت گذاشته شود کافی است .

 نکته اینجاست که آموزش باید کاملاً در ترکیب با بازی باشد مثلا به هنگامی که کودک در حال نقاشی است بین نقش و نگارهایی که می کشد حروف الفبا را هم قرار دهید. بطوریکه این آموزش باید کاملا نامحسوس و تماماَ بصورت تفریح و سرگرمی باشد.

حتی می توان در این مورد از رایانه هم کمک گرفت و تجربه نشان داده است که بچه ها به هنگام کار با رایانه و مثلا برنامه نقاشی painting یا نرم افزارهای دیگر خیلی بیشتر  مشتاق و علاقه مند به یادگیری می شوند .بهر صورت زمان یادگیری نباید طولانی باشد و به محض اینکه حس کردید کودک خسته شده است یا تمایلی به ادامه یادگیری ندارد او را به حال خود رها کنید و اصراری به ادامه کار نداشته باشید.

 

 

6-      اگر کودک تمایلی به یادگیری نداشت آیا باید او را تشویق کنیم و چگونه این کار را انجام دهیم؟

اغلب کودکان تشنه یادگیری هستند ولی اگر کودک علاقه ای به یادگیری نداشت نباید او را اجبار به این کار کرد این اولین اشتباهی است که منجر با فراری شدن بچه ها از درس می شود . باید بطرق مختلف توجه و علاقه کودک را جلب کرد .

با رسم شکلهای جذاب از حیواناتی که کودک به آنها علاقه دارد با تصاویر زیبا از طبیعت و اشیاء و نظائر آن باید موضوع را جذاب کردد. مثلا اغلب کودکان به حیوانات واشیاء علاقه دارند بویژه اشیا و حیواناتی چون سگ و گربه و مرغ و خروس که امکان دیدن آنها را هم دارند .

به همین جهت بد نیست برای یاد گیری حرف سین از شکل سگ و برای یادگیری گاف از عکس گربه استفاده کنید . یا مثل با نشان درخت حرف دال را به او آموزش دهید واقعیت این است که هر کودکی ویژگی های خاص خود را دارد و به همین جهت این مربی و والدین هستند که باید با توجه به علائق و شخصیت کودک ؛ روشهای مناسب را برای او ابداع کنند این کار نیاز به خلاقیت دارد .

 

 

7-      آیا آموزش الفباء به .کودکان قبل از ورود به مدرسه می تواند مفید باشد یا اینکه ممکن است نتیجه وارونه داشته باشد؟

بله اگر این آموزش بشکل درست صورت گیرد می تواند نتیجه بخش باشد . ولی اگر کودک تحت فشار و اجبار مجبور به یادگیری شود امکان دارد بجای علاقه مند شدن به یادگیری ، خاطره بدی از این موضوع در ذهنش بماند. هدف باید در وهله اول ایجاد علاقه به یادگیری باشد . حتی اگر کودک بطور کامل الفباء را یاد نگرفته باشد همین که تا حدی با حروف آشنا شود و از همه مهم تر به یادگیری علاقه مند شود  کافی است .

چون داشتن زمینه آشنایی می تواند او را به هنگام آموزش رسمی در دبستان یاری کند . در ضمن نظام آموزشی باید زمینه پذیرش چنین کودکانی را داشته باشد وو  انگیزه تحصیلی دانش آموز کاهش ندهد.

8-      چه کسی باید این آموزش ها را به کودک بدهد ؟

 

این آموزش باید توسط شما یا در کودکستان صورت گیرد بهرحال فقط از یک منبع باید این کار صورت گیرد چون اگر شما روشی را بکار ببرید و مربیان کودک از روش دیگری استفاده کنند این کار ممکن است باعث سردرگمی کودک شود و نتیجه منفی به بار آورد.

ولی اگر خودتان می خواهید این کار را انجام دهید بایدبدانید که کودکان بسیاری از چیزها را صرفا از طریق بازی ها یاد می گیرند. پس نیاز دارند که بازیهای  بیشتری را به آنها یاد دهید بیاموزید. بد نیست که  برخی از بازی های دوران کودکی خودتان را به کودک تان هم یاد بدهید. با این توضیح که اغلب بازی های رایانه ای  هیجان انگیز و خشن برای کودکان مناسب نیستند. به طور کلی، هرچه بازی ها در این سنین نیاز به تحرک جسمی بیشتری داشته باشد بهتر است.  بازی های رایانه ای فکری، مثل شطرنج، پازل و یا آشنایی با حیوانات هم بد نیستند اینها می توانند زمینه ای برای یادگیری نام اشیاء و حیوانات و .... باشند تا بهتر الفبا را یاد بگیرند.

9-      اشباع کردن حس کنجکاوی کودکان :  کنجکاوی های کودکان تمامی ندارد و به همین جهت  نیازمند صبر و حوصله فراوانی از طرف شما دارد. آموزش درست به کودکان و علاقه مند کردن آنان به درس و مدرسه ؛ کار ارزشنمدی است که مثل هر چیز ارزشمند دیگری برای رسیدن به آن  باید هزینه کنید.باید از زمان، پول و انرژی و از همه مهم تر صبر و حوصله بخرج دهید تا نتیجه دهد .